Studio 14

Giulia Piscitelli, Ritratto dell’evangelista san Matteo (Πορτραίτο του Ευαγγελιστή Μάρκου, 2016), φύλλο χρυσού σε χαρτί, 136 × 95,6 εκ.

To Studio 14 είναι ένας χώρος έρευνας και εργασίας που εκκινεί από πολλά και διάφορα θέματα, ικανός να προάγει συγκεκριμένους σχηματισμούς· μια διαδικασία που συνδυάζει τους τομείς της τέχνης, της εκπαίδευσης και της πολιτικής, προσανατολισμένη προς μορφές γνώσης που διακινούνται και παράγονται σε αυτούς τους τομείς. Το πρότζεκτ χρησιμοποιεί τους θεσμούς της σύγχρονης τέχνης για να μετρήσει τα αυθεντικά ανοίγματα και τα συγκρουσιακά ολισθήματα. Τα θέματα που εξερευνά προάγουν ένα ευρύ παιχνίδι αμοιβαίων ανταλλαγών που συγκλίνουν σε απώτερη θεματολογία και μεθοδολογία: ένα πλεόνασμα γνώσεων το οποίο –πέρα από οποιαδήποτε αναπόφευκτη ιστορία– καθιστά δυνατή μια άλλη, ανησυχητική, ζωντανή ιστορία ανάμεσα στα ίχνη, στα θραύσματα και στις προβλέψεις μιας ασύμβατης εποχής, η οποία μολαταύτα είναι και αναπόφευκτη – αν δεν θέλουμε να μείνουμε κλεισμένοι εντός των ορίων ενός δεδομένου ευρωπαϊκού μοντέλου.

Η μελέτη, η δημιουργία και η παραγωγή επιτρέπουν μια διευρυμένη συγγραφική διάσταση που εδράζεται ανάμεσα στην εγγύτητα και στην απόσταση, σηματοδοτείται από τις διαρκείς καταπατήσεις σε ζώνες εξειδίκευσης άλλων και πυροδοτεί μια πρακτική προσαρμογών και ανατροπών στις ιεραρχίες. Η μπερδεμένη ιεραρχία που προκύπτει, ουδόλως αφελής, αποτελείται από επίσημες και ανεπίσημες κυκλικές διαδράσεις μεταξύ παραγωγικών υποκειμένων: μια σχέση ομοτίμων που κατακερματίζει τις αυτοαναφορικές συμπεριφορές με βάση το κύρος ενός τίτλου ή μια επαγγελματική αξία συνδεδεμένη με τη σταδιοδρομία.

Η θεματολογία της έρευνας αντιστοιχεί στην έρευνα σε τύπους δραστηριοτήτων που προτείνει το Studio 14 κατά τη μόνιμη ένταση μεταξύ επισημοποιημένων και ανοιχτών διαδικασιών εργασίας. Τα εργαστήρια, οι συζητήσεις, οι ομάδες ανάγνωσης, τα ανοιχτά στούντιο και τα επιστημονικά εργαστήρια όχι μόνο περιγράφουν και δίνουν μια εικόνα της φόρμας που εκφράζουν, προτείνουν και εκπροσωπούν, αλλά επίσης η δραματουργία της έρευνας όπως εξελίσσεται καθιστά εφικτή την παρέμβαση σε κοινωνικές προσδοκίες, συμβάσεις και πρότυπα. Η δουλειά στα είδη και στα φορμά –που πολλαπλασιάζονται, αναδύονται και διαρκώς αναδιαμορφώνονται μέσω συλλογικής δράσης– είναι το εργαλείο που χρησιμοποιείται για τις παρεμβάσεις στην πραγματικότητα και στους ανοιχτούς στο κοινό θεσμούς.

Το Studio 14 θέτει στο επίκεντρο τη σχέση μεταξύ τέχνης και κοινού, δηλαδή τη σχέση μεταξύ κοινωνίας και τέχνης – διαχωρισμένη από την εμμονή του μεγάλου, ευκαιριακού, γενικευμένου και γενικόλογου κοινού που συχνά έχει γίνει αιτία ώστε σύγχρονοι πολιτιστικοί θεσμοί να χάσουν τη φαντασία τους, τη νομιμοποίησή τους και τον ζήλο τους. Το Studio 14 δημιουργεί έναν χώρο για συμμετέχοντες ικανούς να πάρουν μέρος, να γίνουν μέρος: καλλιεργεί ερειστικές, επεκτατικές μεροληψίες που στοχεύουν να μεταβάλουν τις πρακτικές των άλλων, αφού είναι σαφώς καθορισμένες μεροληψίες. Το Studio 14 διαταράσσει την ιδιόλεκτο της αναγνώρισης, παράγει αντιφάσεις και πειράματα που βασίζονται στη δική τους περιορισμένη λογική. Αποσυναρμολογεί το κατά τα φαινόμενα γραμμικό, δημιουργώντας έναν χώρο που δεν είναι μετρικός αλλά πολιτικός, ώστε να καταληφθούν τα παράδοξα και οι αμφισημίες του παρόντος.

Το Studio 14 είναι μια πρωτοβουλία των:
Γιάννη Αλμπάνη, Δάφνης Αντωνίου, Δημήτρη Αθηρίδη, Paolo Do, Egija Inzule, Λουκία Κοτρωνάκη, Salvatore Lacagnina, Adam Przywara.


Στα βάθη της θάλασσας υπάρχει ένα διαβολόψαρο…
Μύθοι, παραδόσεις και άλλοι απατεώνες

Η αρχαία Ελλάδα με την τέχνη και τη φιλοσοφία της, τη διονυσιακή και την απολλώνια, είναι η θάλασσα στην οποία ο δυτικός πολιτισμός –από τον Μεσαίωνα έως τις μέρες μας– επιστρέφει ανά κύκλους, με ποικίλες φιλοδοξίες και βαθμούς έντασης, βουτώντας όπως ένας δύτης για να εντοπίσει μυστηριώδη πλάσματα και αντικείμενα. Ένα ταξίδι σχεδόν στην αντίθετη κατεύθυνση, από το «κέντρο», διαρκώς οδηγεί στην ίδια «περιφέρεια», σε μια αγαπημένη και περιφρονημένη αφετηρία, διαρκώς πρόσφορη για επανοικειοποίηση και ανάκτηση. Είναι η Ελλάδα του Byron και του Coleridge, του Ingres, του Goethe και του Leopardi. Είναι η Ελλάδα που ανέσκαψαν οι Προφήτες του Μοντέρνου αναζητώντας τις δικές τους παραδόσεις: η τέχνη ως ιστορική μαρτυρία προσφέρεται για παραποίηση. Είναι ο ψευδής λαβύρινθος χτισμένος με οπλισμένο σκυρόδεμα στην Κνωσό· τα Προσφυγικά, το οικιστικό συγκρότημα που χτίστηκε στην Αθήνα για τους πρόσφυγες οι οποίοι εκδιώχθηκαν από την Τουρκία· και η «μεσογειακή» ρασιοναλιστική αρχιτεκτονική των Ιταλών αποικιοκρατών τους οποίους κάποιοι εξακολουθούν να αποκαλούν brava gente (καλούς ανθρώπους).

Η ιστορία των χερσονήσων και των νησιών τα οποία σήμερα αποκαλούμε Ελλάδα, με ονόματα που έχουν μυθοποιηθεί στον δυτικό πολιτισμό, είναι μια ιστορία που συνδυάζει τη «Δύση» και την «Ανατολή», τη γέννηση της «Ευρώπης» και τον μετασχηματισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μια ιστορία κατοχών, από την ασαφή, πολυπρόσωπη και ασυμβίβαστη ταυτότητα της Ευρώπης έως την κυριολεκτικά επινοημένη παράδοση της Σύγχρονης Ευρώπης. «Ο Παρθενώνας, στα μάτια μου, φάνταζε σαν ένας μύθος τον οποίο απεχθανόμουν: η πνευματική διαύγεια, η γεωμετρική υπεροψία, η άγνοια του μάγματος, της αταξίας, των ονείρων, των δαιμόνων και των εφιαλτών· ήμουν αντιμέτωπος με την εμμονή του μύθου γι’ αυτό που υποτίθεται ότι έπρεπε να γίνει η Ευρώπη». Έτσι προειδοποιούσε ο Giorgio Manganelli, καταξιωμένος συγγραφέας, ο οποίος έφτασε στην Αθήνα το 1971, μετά την επιστροφή του από το μοναδικό του ταξίδι στη μαγματική «Μαύρη Αφρική».

Είναι μια ταυτότητα την οποία τώρα επαναφέρουν στη συζήτηση οι χιλιάδες άντρες και γυναίκες που ξαναφτάνουν σε αυτές τις ακτές από διαφορετικούς πολιτισμούς, μιλώντας διαφορετικές γλώσσες, εκφράζοντας αντίθετες επιθυμίες, διασχίζοντας την ίδια θάλασσα, την «ευφάνταστα δομημένη» από την αμοιβαία διάδραση των πολλών πολιτισμών που συνορεύουν με τα νερά της. Άντρες και γυναίκες διατεθειμένοι άραγε να μάθουν τη γλώσσα του Goethe και το Volksgeist που κληροδοτήθηκαν από τα παραμύθια των αδερφών Grimm; Η θάλασσα των πειρατικών καραβιών, των εμπορικών πλοίων, ακόμα και των τεράστιων φορτηγών πλοίων της σύγχρονης εφοδιαστικής αλυσίδας. Τα πλοία με τα πολύγλωσσα πληρώματα, τα σκάφη των μεγάλων εξερευνητικών αποστολών, των αποικισμών και της παγκόσμιας αγοράς, που από το 1600 μέχρι σήμερα επαναλαμβάνουν το ίδιο πάντα και πάντα διαφορετικό ταξίδι, σε νέες και παλιές διαδρομές.

Σίγουρα η θάλασσα και τα πληρώματα έχουν ακόμη μυθική ανάμνηση από την αρχαία Ελλάδα. Από το πλοίο του Θησέα, του ήρωα που με τη βοήθεια της Αριάδνης κατάφερε να βγει από τον λαβύρινθο και να σκοτώσει τον Μινώταυρο, μέχρι το πλοίο του Οδυσσέα, για τον οποίο ο Δάντης δεν εγκρίνει την επιστροφή στο ασφαλές λιμάνι της Ιθάκης, του οποίου η «compagnia picciola» (λιγοστή συντροφιά) αψήφησε τη θάλασσα για χάρη της αγάπης για τη γνώση, μετατρέποντας τα κουπιά σε «ali al folle volo» (φτερά για τον «ξέφρενο τον πλου») και συναντώντας τον θάνατο χωρίς καν να έχει προσπαθήσει να φτάσει στο όρος του Καθαρτηρίου.

Το Studio 14 ξεκινά να οικειοποιηθεί την αμφισημία αυτών των χώρων, τόπων πραγματικών και επινοημένων, και να υιοθετήσει προοπτικές της αποξένωσης μέσω της κοινής έρευνας που συνενώνει καλλιτέχνες, συγγραφείς, πολιτικούς ακτιβιστές, ακαδημαϊκούς και φοιτητές και οποιονδήποτε θέλει να βουτήξει «στον υπόγειο κόσμο του μοντέρνου, χωρίς να διαθέτει τον οπλισμό του εξειδικευμένου ψαροντούφεκου, χωρίς να έχει εξοπλιστεί με τα ματογυάλια του δογματισμού, χωρίς καν την μπουκάλα οξυγόνου που είναι ο ενθουσιασμός για οτιδήποτε αυθόρμητο και πρωτόγονο, τον οποίο αναπνέουμε σήμερα», όπως έγραφε ο Italo Calvino στην εισαγωγή του στα Ιταλικά παραμύθια το 1956. Και χωρίς τον διαχεόμενο ενθουσιασμό για εναλλακτικές και απομονωμένες μορφές διαβίωσης που δεν συμβιβάζονται με το εργοστάσιο της κοινωνίας, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε. Επιπλέον, δεν είμαστε διατεθειμένοι να αποδεχτούμε οποιαδήποτε μορφή εξιδανίκευσης, καθώς αδυνατούμε να καταπνίξουμε την ανάγκη να μεταφράσουμε, να περάσουμε από τη μια γλώσσα στην άλλη, από τις συγκεκριμένες μορφές στις αφηρημένες λέξεις, από τις αφηρημένες απεικονίσεις στις συγκεκριμένες εμπειρίες. Είναι αδύνατο να μην ερμηνεύουμε, όπως είναι αδύνατο να απέχουμε από τη διαδικασία της σκέψης. Αυτά είναι μερικά από τα σχέδια που το Studio 14 αποπειράται να εξυφάνει με παρουσιάσεις, αναγνώσεις, συνέδρια, συζητήσεις, προβολές, έρευνα πεδίου και επισκέψεις· να σκεφτεί και να δράσει στο παρόν, ξεκινώντας από την Ελλάδα του σήμερα, σε μια εποχή όπου η Ευρώπη –για άλλη μια φορά– έχει βγάλει τον λογαριασμό για τη δική της επινόηση της Ελλάδας.

Συμμετέχουν: Sven Beckert, Iain Chambers, Cathy Gere, Ελένη Κυραμαργιού, Τάσος Κωστόπουλος, Nasim Lomani, Βάσω Νικολάου, Δημήτρης Παπανικολάου, Giulia Piscitelli, Jon Solomon, Vio.Me. και καλλιτέχνες της documenta 14.


Ελλάδα: Μια (μη) ευρωπαϊκή χώρα – Το Studio 14 στην documenta 14
του Γιάννη Αλμπάνη

Σε ένα πρόσφατο Eurogroup, κάποιοι Ευρωπαίοι υπουργοί Οικονομικών φέρονται να είπαν στον Ευκλείδη Τσακαλώτο ότι μπορεί να εξανίσταται δικαίως με τις απαιτήσεις του ΔΝΤ, αλλά εντέλει θα πρέπει να τις αποδεχτεί. Επικαλέστηκαν την ανάγκη να παραμείνει το ΔΝΤ στο ελληνικό πρόγραμμα γιατί αυτό απαιτεί η κοινή γνώμη των χωρών τους –κάτι που είναι έτσι κι αλλιώς σημαντικό, πόσο μάλλον σε μια εκλογική χρονιά. Ο Τσακαλώτος φέρεται να απάντησε: «Εμείς δεν έχουμε εκλογές, δεν διαθέτουμε κοινή γνώμη, δεν είμαστε ευρωπαϊκή χώρα;» Ένας υπουργός ευρωπαϊκής χώρας, σε ένα κορυφαίο ευρωπαϊκό όργανο, έθεσε το ερώτημα αν η χώρα του είναι όντως ευρωπαϊκή…

Δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι αν όντως έγινε ο διάλογος –δεν έχει πολλή σημασία άλλωστε. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι ο διάλογος, πραγματικός ή μη, αποτυπώνει την αντιφατική κατάσταση της σημερινής Ελλάδας, μιας χώρας μέσα/έξω από την Ευρώπη.

Ελλάδα, μια (μη) ευρωπαϊκή χώρα. Μια χώρα της ευρωπαϊκής εξαίρεσης όπου το «μέσα στην Ευρώπη» και το «έξω από την Ευρώπη» συναντιούνται και απομακρύνονται, αλληλοδιαπλέκονται και συγκρούονται. Μια ενδιάμεση ζώνη όπου τίποτα ευρωπαϊκό δεν ισχύει και ταυτοχρόνως κάθε τι είναι ευρωπαϊκό.

Η Ελλάδα είναι μια χώρα που ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά για αυτήν έχουν τεθεί σε αναστολή λόγω Μνημονίου οι κανόνες που ισχύουν για τις υπόλοιπες χώρες-μέλη.

Μια χώρα που έχει ευρώ, αλλά το ευρώ της (λόγω capital control) δεν είναι το ίδιο με εκείνο των υπόλοιπων χωρών της ευρωζώνης.

Μια χώρα της οποίας ο υπουργός θεσμικά συμμετέχει ισότιμα στο Eurogroup, αλλά στην πράξη δεν έχει τα ίδια δικαιώματα με τους άλλους υπουργούς, ανήκοντας σε μια απροσδιόριστη «γκρίζα» ζώνη.

Μια χώρα όπου, όπως λέει ο πρόεδρος Γιούνκερ, το ευρωπαϊκό κεκτημένο για τα εργασιακά δικαιώματα ισχύει, αλλά, όπως λέει πάλι ο πρόεδρος Γιούνκερ, δεν μπορεί να πάρει νομική μορφή, γιατί δεν γίνεται να ανακληθούν οι μνημονιακοί νόμοι.

Μια χώρα που είναι η πύλη εισόδου των προσφύγων στην Ευρώπη και ταυτόχρονα το τείχος αποκλεισμού τους από την Ευρώπη. Στην Ελλάδα οι πρόσφυγες είναι στην Ευρώπη, αλλά δεν είναι στην Ευρώπη.

Μια χώρα όπου τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές Δίκαιο είναι θεσμοθετημένα, αλλά αποτελεί τόπο κενό δικαιωμάτων και Δικαίου για τους πρόσφυγες.

Μια χώρα όπου η πολιτική ελίτ της. για να δηλώσει τη βούληση για την «παραμονή πάση θυσία μέσα στην Ευρώπη», χρησιμοποιεί την έκφραση «πίστη στον ευρωπαϊκό προσανατολισμό». Ο προσανατολισμός όμως είναι μια λέξη που αναφέρεται σε κάτι που είναι εκεί έξω και πρέπει να κατευθυνθείς προς αυτό. Η λεκτική αντίφαση είναι εξόχως αποκαλυπτική: για να μείνει η Ελλάδα εντός της Ευρώπης πρέπει να κατευθυνθεί εκεί έξω όπου βρίσκεται η Ευρώπη.

Ωστόσο, η ιδιαίτερη «ελληνική κατάσταση» αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της γενικής «ευρωπαϊκής κατάστασης». Μια «εξαίρεση» που παίζει αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση του νέου «κανόνα». Ένα «εκτός» που βρίσκεται διαρκώς «εντός».

Το Studio 14 είναι μια ομάδα έρευνας στο πλαίσιο της documenta 14. Επιχειρεί, ξεκινώντας από την «ελληνική κατάσταση», να θέσει ερωτήματα για τη σημερινή Ευρώπη, την Ευρώπη του Μνημονίου και των προσφύγων, των αγορών και του Brexit. Συνδυάζοντας την τέχνη, τη θεωρία και την πολιτική, το Studio 14 φιλοδοξεί να ερευνήσει, να στοχαστεί, να συζητήσει κι εντέλει να παραγάγει γνώση. Γνώση για όσα επιβάλλονται «από τα πάνω», αλλά και όσα αναδύονται «από τα κάτω»: τις νέες υβριδικές γλώσσες και ταυτότητες, τις νέες κοινότητες αντίστασης και δημιουργίας.

Θα μας βρείτε στο Ωδείο.


Μύθοι και άλλοι ταξιδιώτες

Όταν οι Jacob και Wilhelm Grimm, που έζησαν στα τέλη του δέκατου όγδοου και στο πρώτο μισό του δέκατου ένατου αιώνα άρχισαν να συγκεντρώνουν, να καταγράφουν και να δημοσιεύουν υλικό που άντλησαν από τη γερμανική προφορική παράδοση ενώσο αναζητούσαν το γερμανικό Volksgeist, καθυπέταξαν στη γραπτή γλώσσα τα δημοτικά τραγούδια, τις παροιμίες και τους θρύλους που είχαν κληροδοτηθεί μέσω της προφορικής. Ο κανών του παραμυθιού μετατοπίστηκε από την προφορική στη γραπτή διάσταση και ανέθεσε στο αφήγημα το καθήκον να επαναδιαπραγματευτεί την κοινωνική μνήμη και στην παράδοση των διαλέκτων της γερμανικής γλώσσας το καθήκον να μορφοποιήσει την εθνική ταυτότητα. Όμως οι θρύλοι έχουν την ίδια μορφολογική δομή σε όλο τον κόσμο. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι θρύλοι ταξιδεύουν. Ανέκαθεν ταξίδευαν. Πετούν και περιηγούνται, «σαν σκόνη σκορπισμένη στις πατημασιές των ανθρώπων». Απορρίπτουν οποιαδήποτε τοπική προσαρμογή εκτός από τη βραχυλογία, το αφηγηματικό σχήμα μιας εποχής ή συγκεκριμένου πλαισίου· μπορούν να εντοπιστούν πανομοιότυποι και ανέγγιχτοι σε εντελώς διαφορετικά κοινωνικά ή πολιτισμικά περιβάλλοντα. Αρνούνται να χρησιμοποιηθούν ως ιστορικά τεκμήρια, τόσο ώστε το μια φορά και έναν καιρό δεν επιτρέπει τη χωροθέτησή του σε έναν μοναδικό χρόνο, έναν μοναδικό τόπο. Ο θρύλος καταπλήσσει και παραπλανά όσους προσπαθούν να τον καταστήσουν ακίνδυνο: το μόνο σίγουρο είναι ότι μια συγκεκριμένη ιστορία λέγεται σε έναν συγκεκριμένο τόπο, σε μια συγκεκριμένη στιγμή. Όλοι οι οι αφηγητές θρύλων και λαϊκών παραμυθιών στην ιστορία ήταν ζητιάνοι, πλανόδιοι πωλητές και γυναίκες των οποίων η κοινωνική προέλευση και θέση παραμένει άγνωστη ακόμα και σήμερα: αυτά τα πρόσωπα, συχνά αμόρφωτα, ταξίδευαν και αφηγούνταν ιστορίες ινκόγνιτο, ούτως ειπείν, μεταμορφώνοντας τη δομή του θρύλου και επενδύοντάς τον με νέα προθέσεις και παραλλαγές. Αρχικά ήταν αφηγήσεις για ενήλικες και μετά διασκευάστηκαν για τον κόσμο των παιδιών, θολώνοντας το σύνορο μεταξύ ώριμου και παιδικού κοινού. Παρομοίως, οι αναγνώσεις και οι ιστορίες που προτιμά το Studio 14 λειτουργούν στο δημόσιο σύνορο, όπου τα παιδιά παίζουν με τον χρόνο, την ιστορία και τη μνήμη, και οι ενήλικες τους προσφέρουν τις μινιατούρες και τα σύμβολα του παρελθόντος, περιγράφοντας πολλά σενάρια που αψηφούν την πραγματικότητα και αποκαλύπτουν τις πολλαπλές δυνατότητες τις οποίες αυτή εμπεριέχει.

Διάφορες ημερομηνίες
Studio 14, Ωδείο Αθηνών

Πέμπτη 4 Μαΐου
Πρώτη σκηνή: Μεταφράζοντας την Ευρώπη
Jon Solomon, Τάσος Κωστόπουλος, Βάσω Νικολάου και Nasim Lomani
18:30, Studio 14, Ωδείο Αθηνών

Τετάρτη 17 Μαΐου
Δεύτερη σκηνή: Η γέννηση της παράδοσης
Cathy Gere, Δημήτρης Παπανικολάου
18:30, Studio 14, Ωδείο Αθηνών

Πέμπτη 1 Ιουνίου
Τρίτη Σκηνή: Η Μεσόγειός τους
Iain Chambers, Ελένη Κυραμαργιού
18:30, Studio 14, Ωδείο Αθηνών

Πέμπτη 20 Ιουνίου
Τέταρτη σκηνή: Fabrica Mundi
Sven Beckert
19:00, Studio 14, Ωδείο Αθηνών

Περαιτέρω συναντήσεις, εξελίξεις, εργαστήρια και ανοιχτά στούντιο θα ανακοινωθούν σύντομα. Παρακαλούμε δείτε εδώ για τακτικές ανανεώσεις και συμβουλευτείτε το ημερολόγιο για επερχόμενες εκδηλώσεις.

Αναρτήθηκε στην κατηγορία Σημειώσεις στις 04.04.2017
Σχετικές αναρτήσεις

Translating Europe (Μεταφράζοντας την Ευρώπη)

Jon Solomon, Τάσος Κωστόπουλος, Βάσω Νικολάου και Nasim Lomani

Η μετάφραση είναι όρος του συρμού στις ολοένα πιο υβριδικές και διασπορικές κοινωνίες μας που διασχίζουν τα όρια…

 Περισσότερα
Ημερολόγιο